Leczenie łuszczycy od A do Z

Łuszczyca jest chorobą na całe życie i chociaż obecnie nie można jej całkowicie wyleczyć, dzięki nowoczesnym terapiom nawet w najcięższych przypadkach można osiągnąć znaczne ustąpienie objawów i zapobiegać powikłaniom. Na tej podstronie podsumujemy aktualne metody leczenia — od pierwszych objawów aż po ciężkie postacie łuszczycy.

Łuszczyca jest przewlekłą, ogólnoustrojową chorobą zapalną, która powoduje wielokrotnie szybsze namnażanie komórek skóry (keratynocytów) niż w warunkach prawidłowych. Przyspieszone namnażanie keratynocytów jest wynikiem nieprawidłowej reakcji układu odpornościowego oraz obecności przewlekłego stanu zapalnego.

Celem leczenia jest opanowanie choroby tak, aby objawy były jak najmniej nasilone i nie obniżały jakości życia. Terapeutycznym celem jest długoterminowa kontrola stanu zapalnego.

Leczenie zależy od stadium choroby. Podczas gdy w łagodnej postaci dobrze działają leki miejscowe (stosowane na skórę) oraz fototerapia, w bardziej zaawansowanych stadiach stosuje się leczenie ogólnoustrojowe (tabletki, zastrzyki, infuzje).

Pierwszą linię leczenia łagodnej i umiarkowanej łuszczycy stanowią leki do stosowania miejscowego, najczęściej w postaci kremów, maści, żeli i podobnych preparatów.

Ich celem jest nawilżenie suchej skóry, miejscowe zmniejszenie stanu zapalnego, hamowanie tworzenia komórek skóry oraz zmiękczenie i usunięcie łusek.

Zaletą leczenia miejscowego jest minimalizacja ogólnoustrojowych działań niepożądanych. Przeniknięcie substancji leczniczej z powierzchni skóry do krwiobiegu jest trudne. Pomagają w tym substancje pomocnicze, które ułatwiają przechodzenie przez warstwy skóry. Miejscowe leki stosowane w łuszczycy nie są projektowane tak, aby substancja czynna przedostawała się do krwi, dlatego jedynie niewielka jej ilość trafia do krążenia, co ogranicza ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych do minimum.

Wadą leczenia miejscowego jest jego stosunkowo ograniczona skuteczność (w kontroli choroby), ponieważ działa jedynie na powierzchni skóry i nie hamuje ogólnoustrojowego stanu zapalnego. Minusem jest również konieczność codziennego stosowania, co może być czasochłonne i uciążliwe.

Służą do zmiękczania i usuwania zrogowaciałej skóry oraz łusek, a jednocześnie ułatwiają przenikanie innych substancji leczniczych do skóry.

Najbardziej znane keratolityki to:

• kwas salicylowy (działa również przeciwzapalnie),
• kwas mlekowy,
• mocznik (urea).

Keratolityki są dostępne bez recepty i można je kupić w aptece. Często jednak stosuje się je w połączeniu z innymi substancjami leczniczymi — wtedy zazwyczaj są wydawane na receptę.

Ichtiol (ichtamol) to czarna, lepka ciecz otrzymywana z oleju bitumicznego.

Ta nietypowa substancja ma działanie przeciwzapalne, łagodzi świąd i spowalnia tworzenie komórek skóry. W aptece można ją znaleźć wśród preparatów bez recepty w postaci maści, pasty lub szamponu łagodzącego objawy łuszczycy skóry głowy.

Pochodne witaminy D stosowane miejscowo w leczeniu łuszczycy to kalcypotriol i takalcytol. Działają poprzez spowalnianie tworzenia komórek skóry. W połączeniu z kortykosteroidami wykazują również działanie przeciwzapalne.

Pochodne witaminy D są dostępne wyłącznie na receptę.

Preparaty miejscowe zawierające retinoidy działają podobnie jak pochodne witaminy D — spowalniają namnażanie komórek skóry.

Retinoidy stosowane w leczeniu łuszczycy, zarówno miejscowe, jak i doustne (tabletki, kapsułki...), są dostępne wyłącznie na receptę.

Chociaż retinoidy często występują również w kosmetykach, nie należy ich mylić. Retinoidy stosowane w kosmetykach przeciwstarzeniowych działają odwrotnie — pobudzają tworzenie komórek skóry.

Kortykosteroidy skutecznie hamują stan zapalny i spowalniają produkcję komórek skóry, dlatego należą do najczęściej stosowanych leków nie tylko w leczeniu łuszczycy, ale także innych zapalnych chorób skóry, takich jak atopowe zapalenie skóry.

Na rynku dostępnych jest wiele miejscowych kortykosteroidów w różnych formach (krem, żel, maść, pianka, szampon, płyn, emulsja, plaster), co ułatwia ich stosowanie na różnych obszarach ciała.

Dzielą się według siły działania na:

• słabo działające (hydrokortyzon — jedyny dostępny bez recepty),
• średnio silne (maślan hydrokortyzonu, alklometazon, triamcynolon),
• silne (betametazon, fluocynolon, mometazon),
• bardzo silne (klobetazol).

W miejscach z cieńszą skórą (twarz, pachy, pachwiny, okolice intymne) kortykosteroidy powinny być stosowane jedynie krótkotrwale i cienką warstwą, ponieważ powodują ścieńczenie (atrofię) skóry.

Prawie wszystkie miejscowe oraz wszystkie ogólnoustrojowe kortykosteroidy są dostępne na receptę. Preparaty te należy stosować wyłącznie zgodnie z zaleceniami lekarza lub farmaceuty.

Substancje te hamują działanie układu odpornościowego w podobny sposób jak kortykosteroidy. Ich działanie nie jest tak silne, ale powodują mniej działań niepożądanych. Dlatego mogą być bardziej odpowiednie do długotrwałego leczenia wrażliwych obszarów ciała.

W fototerapii wykorzystuje się promieniowanie UVA lub UVB. Światło UV spowalnia namnażanie komórek oraz hamuje reakcję zapalną.

• Promieniowanie UVB stosuje się w łagodnej i umiarkowanej postaci choroby.
• Promieniowanie UVA przenika głębiej, ale powoduje więcej działań niepożądanych, dlatego stosuje się je jedynie w cięższych postaciach łuszczycy.

Szczególnym rodzajem fototerapii jest terapia PUVA, podczas której pacjent przed ekspozycją na promieniowanie UVA przyjmuje psoralen (lub kąpie się w nim albo aplikuje go na skórę). Jest to lek zwiększający wrażliwość skóry na światło UV. Terapia PUVA należy do najskuteczniejszych rodzajów fototerapii.

Wadą fototerapii jest konieczność uczęszczania do gabinetu dwa do trzech razy w tygodniu przez okres od 8 do 16 tygodni. W niektórych krajach istnieje możliwość wypożyczenia urządzenia do fototerapii i wykonywania zabiegów w domu.

Kolejnymi wadami są szybsze starzenie się skóry oraz niewielkie osłabienie układu odpornościowego. W przypadku terapii PUVA zwiększa się również ryzyko raka skóry oraz nadwrażliwości na światło.

Fototerapia nie jest odpowiednia dla osób z fotowrażliwą postacią łuszczycy, ostrym oparzeniem słonecznym, nowotworem skóry, toczniem układowym, aktywną gruźlicą, a także dla osób przyjmujących leki zwiększające wrażliwość skóry na światło (leki fotosensybilizujące) lub leki osłabiające układ odpornościowy.

Podczas gdy terapia miejscowa działa wyłącznie w miejscu zastosowania, leczenie ogólnoustrojowe oddziałuje na cały organizm. Dla terapii ogólnoustrojowej charakterystyczne jest podawanie doustne (tabletki, kapsułki itp.) lub w formie zastrzyków (np. w ampułkostrzykawkach lub tzw. penach).

Stosuje się je w umiarkowanych i ciężkich przypadkach łuszczycy, gdy leczenie miejscowe oraz fototerapia nie są w stanie wystarczająco kontrolować choroby. Leczenie ogólnoustrojowe wdraża się również wtedy, gdy łuszczyca obejmuje stawy i rozwija się łuszczycowe zapalenie stawów.

Chociaż łuszczyca może nie reagować wystarczająco na leczenie miejscowe, regularne nawilżanie i pielęgnacja skóry stanowią ważny element terapii na każdym etapie choroby.

Aby odróżnić nowy typ leków (leki biologiczne) od starszych terapii, użyjemy pojęć klasyczne i biologiczne leczenie.

Do klasycznego leczenia ogólnoustrojowego zaliczamy dobrze znane substancje, takie jak metotreksat, acytretyna i cyklosporyna. Do nowszych leków należy apremilast.

Metotreksat

Stosowany jest głównie w chorobach nowotworowych, reumatoidalnym zapaleniu stawów, a także w łuszczycy. Przyjmuje się go raz w tygodniu, a podczas terapii konieczne są regularne badania krwi.

Ze względu na działania niepożądane metotreksat nie jest zalecany większości grup ryzyka. Nie mogą go stosować kobiety w ciąży i karmiące piersią ani pary planujące dziecko w ciągu najbliższych sześciu miesięcy.

Pomimo wspomnianych wad metotreksat jest skuteczny i pomaga również w leczeniu łuszczycy, która nie reagowała na leczenie miejscowe.

Acytretyna

Acytretyna należy do retinoidów (pochodnych witaminy A). Chociaż dokładny mechanizm działania nie jest znany, wiadomo, że spowalnia podział komórek skóry, pomagając usuwać objawy łuszczycy.

Acytretynę przyjmuje się zazwyczaj raz dziennie. Do wad terapii należy zwiększona wrażliwość skóry na światło, dlatego należy unikać bezpośredniego promieniowania słonecznego.

Kobiety stosujące acytretynę nie mogą zajść w ciążę, ponieważ lek uszkadza płód i może powodować przedwczesny poród. Jeśli lek przyjmuje kobieta w wieku rozrodczym, musi zostać poinformowana o ryzyku dla płodu oraz konieczności stosowania antykoncepcji przed i po zakończeniu terapii.

Cyklosporyna

Cyklosporyna należy do leków immunosupresyjnych — czyli leków hamujących działanie układu odpornościowego. Przyjmuje się ją dwa razy dziennie zgodnie z dawkowaniem ustalonym przez lekarza, a podczas leczenia konieczne jest monitorowanie ciśnienia tętniczego i funkcji nerek.

Podobnie jak acytretyna, cyklosporyna zwiększa wrażliwość skóry na światło, dlatego podczas terapii należy chronić się przed słońcem. W trakcie leczenia cyklosporyną nie powinno się stosować fototerapii.

Apremilast

Apremilast zmniejsza aktywność enzymu odpowiedzialnego za reakcję zapalną. Należy do najnowszych leków stosowanych w łuszczycy i jednocześnie do najbezpieczniejszych w ramach klasycznego leczenia ogólnoustrojowego.

Leczenie biologiczne należy do największych innowacji w medycynie i farmacji. W przeciwieństwie do klasycznych leków, które są produkowane syntetycznie, półsyntetycznie lub są pochodzenia naturalnego, leki biologiczne wytwarzane są w żywych organizmach (drożdżach, bakteriach).

Największą zaletą leków biologicznych jest ich selektywność. Umożliwiają one precyzyjne ukierunkowanie na tę część układu odpornościowego, która odpowiada za rozwój choroby, podczas gdy pozostałe elementy układu odpornościowego pozostają nienaruszone. Dzięki temu terapia jest bardziej celowana, a zazwyczaj również skuteczniejsza i bezpieczniejsza niż klasyczne leczenie ogólnoustrojowe.

Aby rozpocząć leczenie biologiczne, należy najpierw przejść klasyczne leczenie ogólnoustrojowe. Jeśli okaże się ono nieskuteczne, zbyt szkodliwe lub przeciwwskazane, lekarz może zaproponować leczenie biologiczne (jeśli będzie ono dla Ciebie odpowiednie).

Więcej o biologicznym leczeniu łuszczycy przeczytasz na tej podstronie.

W łuszczycy pomocne mogą być również metody niefarmakologiczne. Oprócz wspomnianej wcześniej fototerapii korzystny wpływ może mieć pobyt w specjalistycznych uzdrowiskach lub letni wypoczynek nad morzem.

Metody te nie zastępują jednak standardowego leczenia zaleconego przez lekarza.

Dla kontroli łuszczycy, oprócz przestrzegania zaleceń terapeutycznych, kluczowy jest również zdrowy styl życia. Częstym czynnikiem wyzwalającym jest także stres — więcej na ten temat (wraz z praktycznymi wskazówkami, jak sobie z nim radzić) przeczytasz na tej podstronie.

Źródła

https://redfernsf.files.wordpress.com/2016/01/psoriasis-is-a-serious-disease-deserving-global-attention.pdf

https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0022202X15360796

https://www.psoriasis.org/

https://www.nhs.uk/conditions/psoriasis/treatment/

https://knowyourskin.britishskinfoundation.org.uk/condition/psoriasis/

https://www.aad.org/public/diseases/psoriasis/treatment/treatment

https://www.aad.org/public/diseases/psoriasis/treatment/treatment

https://www.solen.sk/storage/file/article/a6db65bccad274d8283f67d2b224d002.pdf

https://www.solen.sk/storage/file/article/1915a2b254fd81156989becb8180d6b1.pdf